Chu kỳ kinh nguyệt là gì? Các giai đoạn và những thay đổi trong cơ thể

Chu kỳ kinh nguyệt là một chuỗi những thay đổi về hormone và thể chất diễn ra lặp lại, giúp hệ sinh sản nữ chuẩn bị cho khả năng mang thai. Mặc dù kinh nguyệt là phần dễ nhận thấy nhất, chu kỳ kinh nguyệt bao gồm nhiều thay đổi phức tạp chứ không chỉ là những ngày ra máu.

Sự thay đổi của các hormone như estrogen, progesterone, hormone kích thích nang trứng và hormone luteinizing ảnh hưởng đến buồng trứng và niêm mạc tử cung trong suốt chu kỳ.

Độ dài và đặc điểm của chu kỳ kinh nguyệt có thể khác nhau đáng kể giữa mỗi người. Chu kỳ cũng có thể thay đổi theo tuổi tác, căng thẳng, tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng, biện pháp tránh thai và nhiều yếu tố khác.

Việc hiểu rõ chu kỳ kinh nguyệt, các giai đoạn và những thay đổi đi kèm có thể giúp nhận biết rõ hơn các kiểu ra máu, thời điểm dễ thụ thai, sự dao động tâm trạng và các triệu chứng thể chất.

Chu kỳ kinh nguyệt là gì?

Chu kỳ kinh nguyệt là chuỗi những thay đổi diễn ra từ ngày đầu tiên của một kỳ kinh đến ngày đầu tiên của kỳ kinh tiếp theo.

Chu kỳ được điều hòa thông qua sự phối hợp giữa não, tuyến yên, buồng trứng và tử cung. Các hormone kiểm soát sự phát triển và giải phóng trứng, đồng thời chuẩn bị niêm mạc tử cung cho khả năng mang thai.

Nếu không có thai, nồng độ hormone giảm xuống và niêm mạc tử cung bong ra trong kỳ kinh. Sau đó, một chu kỳ mới bắt đầu.

Chu kỳ kinh nguyệt có thể được chia thành một số giai đoạn có phần chồng lấp. Một cách thực tế để hiểu chu kỳ là chia thành 4 giai đoạn chính:

1. Giai đoạn kinh nguyệt.
2. Giai đoạn nang trứng.
3. Rụng trứng.
4. Giai đoạn hoàng thể.

Các giai đoạn này bị chi phối bởi sự thay đổi nồng độ hormone chứ không phải những ngày cố định trên lịch.

Chu kỳ kinh nguyệt kéo dài bao lâu?

Chu kỳ 28 ngày thường được dùng làm mốc tham chiếu, nhưng không phải ai cũng có chu kỳ kinh nguyệt kéo dài 28 ngày.

Ở người trưởng thành, độ dài chu kỳ kinh nguyệt thường có sự khác biệt. Sự chênh lệch vài ngày giữa các chu kỳ không hẳn là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý.

Độ dài chu kỳ được tính từ ngày đầu tiên ra kinh nguyệt đến ngày trước khi kỳ kinh tiếp theo bắt đầu.

Ví dụ, nếu kỳ kinh bắt đầu vào ngày 1 tháng 9 và kỳ tiếp theo bắt đầu vào ngày 29 tháng 9 thì chu kỳ kinh nguyệt kéo dài 28 ngày.

Giai đoạn nang trứng thường là phần tạo ra nhiều khác biệt nhất về tổng độ dài chu kỳ. Giai đoạn hoàng thể thường ổn định hơn ở cùng một người.

1. Giai đoạn hành kinh

Giai đoạn kinh nguyệt bắt đầu vào ngày đầu tiên ra máu. Đây được xem là ngày 1 của chu kỳ kinh nguyệt.

Trong chu kỳ trước đó, niêm mạc tử cung, còn gọi là nội mạc tử cung, đã dày lên để chuẩn bị cho khả năng mang thai. Nếu không có thai, nồng độ estrogen và progesterone giảm xuống.

Sự giảm hormone này khiến các lớp phía trên của nội mạc tử cung bong ra và được đào thải khỏi cơ thể qua âm đạo dưới dạng máu kinh.

Máu kinh bao gồm máu, mô nội mạc tử cung và các dịch khác.

Trong thời gian hành kinh, một số người có thể gặp các triệu chứng như:

• Đau quặn bụng dưới.
• Đau lưng.
• Mệt mỏi.
• Đau đầu.
• Khó chịu hoặc căng tức ngực.
• Thay đổi nhu động ruột.
• Thay đổi tâm trạng.

Mức độ triệu chứng có thể khác nhau đáng kể giữa mỗi người.

Kinh nguyệt thường kéo dài bao lâu?

Kinh nguyệt thường kéo dài vài ngày, nhưng không có một khoảng thời gian duy nhất áp dụng cho tất cả mọi người.

Một số người thường có kỳ kinh tương đối ngắn, trong khi những người khác ra máu lâu hơn. Điều quan trọng không chỉ là số ngày mà còn là lượng máu và việc kiểu ra máu có thay đổi đáng kể so với bình thường của người đó hay không.

Ra máu rất nhiều, kéo dài bất thường hoặc chu kỳ kinh thay đổi đột ngột có thể cần được thăm khám.

2. Giai đoạn nang trứng

Giai đoạn nang trứng bắt đầu từ ngày đầu tiên của kỳ kinh và tiếp tục cho đến khi rụng trứng.

Ở đầu chu kỳ, tuyến yên tiết hormone kích thích nang trứng, hay FSH. Hormone này thúc đẩy một nhóm nang trứng trong buồng trứng phát triển.

Mỗi nang chứa một trứng chưa trưởng thành. Thông thường, một nang trở thành nang trội và tiếp tục phát triển trong khi các nang khác ngừng phát triển.

Khi nang trội phát triển, nó sản xuất ngày càng nhiều estrogen.

Estrogen giúp tái tạo và làm dày nội mạc tử cung sau kỳ kinh. Niêm mạc tử cung dần trở nên phù hợp hơn cho quá trình làm tổ nếu sự thụ tinh xảy ra sau đó trong chu kỳ.

Estrogen thay đổi như thế nào trong giai đoạn nang trứng?

Nồng độ estrogen thường tăng lên khi nang trứng trội trong buồng trứng phát triển.

Sự gia tăng estrogen có một số tác động. Nó thúc đẩy sự phát triển của niêm mạc tử cung và cũng ảnh hưởng đến dịch nhầy cổ tử cung.

Khi gần đến thời điểm rụng trứng, chất nhầy cổ tử cung thường trở nên trong hơn, ẩm hơn và có độ dai hơn. Những thay đổi này có thể giúp tinh trùng di chuyển qua cổ tử cung dễ dàng hơn.

Khi estrogen đạt đến mức đủ cao, nó góp phần gây ra sự tăng nhanh của hormone luteinizing, hay LH.

Đợt tăng LH này kích hoạt quá trình rụng trứng.

3. Rụng trứng

Rụng trứng là quá trình một trứng trưởng thành được giải phóng khỏi buồng trứng.

Quá trình này xảy ra sau khi hormone luteinizing tăng mạnh. Trứng được giải phóng đi vào ống dẫn trứng, nơi quá trình thụ tinh có thể xảy ra nếu có tinh trùng.

Rụng trứng thường xảy ra vào khoảng ngày thứ 14 của chu kỳ 28 ngày, nhưng không nên xem đây là quy luật cố định.

Thời điểm rụng trứng thay đổi tùy theo độ dài chu kỳ và cũng có thể khác nhau giữa các chu kỳ ở cùng một người.

Vì vậy, cho rằng tất cả mọi người đều rụng trứng vào ngày thứ 14 có thể gây hiểu nhầm.

Dấu hiệu rụng trứng là gì?

Một số người nhận thấy những thay đổi thể chất quanh thời điểm rụng trứng, trong khi những người khác không có triệu chứng rõ ràng.

Các dấu hiệu có thể bao gồm:

• Chất nhầy cổ tử cung trong hơn và trơn hơn.
• Khó chịu nhẹ ở một bên bụng dưới.
• Thay đổi ham muốn tình dục.
• Nhiệt độ cơ thể cơ bản tăng nhẹ sau khi rụng trứng.

Chỉ riêng những dấu hiệu này chưa đủ để xác nhận rụng trứng.

Việc sử dụng que thử rụng trứng (đo nồng độ LH trong nước tiểu) hoặc siêu âm canh noãn sẽ cho kết quả dự đoán chính xác hơn.

Thời điểm dễ thụ thai là khi nào?

Khả năng mang thai chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian giới hạn quanh thời điểm rụng trứng.

Tinh trùng có thể sống trong đường sinh dục nữ trong vài ngày, trong khi trứng chỉ có khả năng được thụ tinh trong khoảng thời gian ngắn hơn nhiều sau khi rụng.

Vì vậy, cửa sổ thụ thai bao gồm những ngày trước khi rụng trứng cũng như chính ngày rụng trứng.

Không phải lúc nào cũng có thể dự đoán chính xác cửa sổ thụ thai chỉ dựa trên ngày tháng trên lịch, đặc biệt khi chu kỳ kinh nguyệt không đều.

Những người đang cố gắng mang thai hoặc tránh thai không nên chỉ dựa vào giả định chung rằng rụng trứng xảy ra vào ngày thứ 14.

4. Giai đoạn hoàng thể

Giai đoạn hoàng thể bắt đầu sau khi rụng trứng và kéo dài cho đến kỳ kinh tiếp theo.

Sau khi giải phóng trứng, nang trứng rỗng biến đổi thành một cấu trúc tạm thời gọi là thể vàng.

Thể vàng sản xuất progesterone và một lượng estrogen.

Progesterone giúp duy trì và tiếp tục chuẩn bị nội mạc tử cung cho việc làm tổ của trứng đã thụ tinh.

Nếu trứng được thụ tinh và làm tổ thành công, cơ thể sẽ tiết ra hormone để duy trì sự sống của hoàng thể, giúp nó tiếp tục sản xuất progesterone cho đến khi nhau thai phát triển hoàn thiện và tiếp quản nhiệm vụ này.

Nếu không có thai, hoàng thể sẽ tự teo lại và thoái hóa. Nồng độ progesterone và estrogen giảm xuống, niêm mạc tử cung bắt đầu bong ra và kỳ kinh mới bắt đầu.

Progesterone thay đổi như thế nào trong chu kỳ kinh nguyệt?

Progesterone tương đối thấp trong phần lớn giai đoạn nang trứng và tăng lên sau khi rụng trứng.

Nguồn progesterone chính trong giai đoạn hoàng thể là thể vàng.

Progesterone giúp ổn định niêm mạc tử cung và tạo điều kiện hỗ trợ giai đoạn đầu của thai kỳ.

Nếu không có thai, nồng độ progesterone giảm trước khi kỳ kinh bắt đầu.

Những thay đổi hormone này cũng liên quan đến một số triệu chứng tiền kinh nguyệt xuất hiện trong phần sau của giai đoạn hoàng thể.

Những triệu chứng nào có thể xuất hiện trước kỳ kinh?

Một số người gặp các triệu chứng thể chất hoặc cảm xúc trong những ngày trước kỳ kinh. Những biểu hiện này thường được gọi là triệu chứng tiền kinh nguyệt.

Chúng có thể bao gồm:

• Căng tức ngực.
• Đầy bụng.
• Đau đầu.
• Mụn trứng cá.
• Thèm ăn.
• Mệt mỏi.
• Dễ cáu gắt.
• Thay đổi tâm trạng.
• Khó ngủ.

Mức độ nghiêm trọng của triệu chứng rất khác nhau. Các thay đổi nhẹ khá phổ biến, trong khi những triệu chứng nghiêm trọng ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hằng ngày có thể cần được chẩn đoán y khoa.

Những hormone nào kiểm soát chu kỳ kinh nguyệt?

Có bốn hormone đặc biệt quan trọng trong việc điều hòa chu kỳ kinh nguyệt.

Hormone kích thích nang trứng (FSH)

FSH được tuyến yên sản xuất, có vai trò kích thích các nang trứng trong buồng trứng phát triển trong phần đầu của chu kỳ.

Estrogen

Estrogen được sản xuất bởi nang trứng đang phát triển trong giai đoạn nang trứng. Hormone này giúp tái tạo nội mạc tử cung và góp phần vào những thay đổi hormone dẫn đến rụng trứng.

Hormone luteinizing (LH - Hormone tạo hoàng thể)

LH được tuyến yên sản xuất. Sự tăng nhanh của LH, còn gọi là đợt tăng LH, kích hoạt rụng trứng.

Progesterone

Progesterone tăng sau khi rụng trứng và giúp duy trì niêm mạc tử cung trong giai đoạn hoàng thể.

Các hormone này tương tác thông qua những cơ chế phản hồi liên quan đến vùng hạ đồi, tuyến yên và buồng trứng.

Mọi chu kỳ kinh nguyệt có giống nhau không?

Không. Sự khác biệt giữa các chu kỳ kinh nguyệt là bình thường.

Chu kỳ có thể ngắn hơn hoặc dài hơn bình thường do những yếu tố như:

• Căng thẳng.
• Đi du lịch.
• Thay đổi giấc ngủ.
• Thay đổi cân nặng đáng kể.
• Tập luyện cường độ cao.
• Bệnh tật.
• Biện pháp tránh thai nội tiết.
• Mang thai và cho con bú.
• Giai đoạn tiền mãn kinh.
• Một số rối loạn nội tiết hoặc sinh sản.

Một chu kỳ thỉnh thoảng đến sớm hoặc muộn vài ngày không phải là dấu hiệu của bệnh lý. Tuy nhiên, sự rối loạn kéo dài và liên tục cần xem xét kỹ hơn.

Chu kỳ kinh nguyệt không đều là gì?

Chu kỳ kinh nguyệt không đều là tình trạng thời điểm xuất hiện kỳ kinh thay đổi thất thường hoặc kinh nguyệt xảy ra ngắn hơn hoặc dài hơn nhiều so với bình thường.

Các nguyên nhân có thể bao gồm thay đổi hormone, mang thai, hội chứng buồng trứng đa nang, rối loạn tuyến giáp, thay đổi cân nặng, tập luyện cường độ cao, căng thẳng và một số loại thuốc.

Chu kỳ không đều cũng có thể xảy ra ở tuổi vị thành niên và trong những năm trước mãn kinh.

Nếu chu kỳ kinh nguyệt không đều kéo dài, đặc biệt sau một thời gian trước đó vốn khá ổn định, bạn cần đến gặp bác sĩ sản phụ khoa để tìm ra nguyên nhân cụ thể.

Căng thẳng có ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt không?

Có. Căng thẳng về thể chất hoặc tâm lý có thể ảnh hưởng đến các tín hiệu hormone tham gia điều hòa chu kỳ kinh nguyệt.

Căng thẳng đôi khi có thể làm chậm quá trình rụng trứng, khiến chu kỳ dài hơn hoặc kỳ kinh đến muộn hơn dự kiến.

Tuy nhiên, việc trễ kinh hoặc mất kinh không hoàn toàn là do căng thẳng. Mang thai và các nguyên nhân y khoa khác cũng có thể cần được xem xét.

Tập thể dục có ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt không?

Hoạt động thể chất thường xuyên nhìn chung không gây vấn đề cho kinh nguyệt. Tuy nhiên, tập luyện cường độ rất cao kết hợp với việc cung cấp không đủ năng lượng có thể làm gián đoạn các tín hiệu hormone cần thiết cho quá trình rụng trứng và kinh nguyệt bình thường.

Một số vận động viên và những người có mức năng lượng thấp có thể gặp tình trạng kinh nguyệt không đều hoặc ngừng có kinh hoàn toàn.

Mất kinh do tập luyện không phải là hiện tượng vô hại. Tình trạng nồng độ estrogen thấp kéo dài sẽ làm tăng nguy cơ loãng xương sớm và suy giảm sức khỏe tim mạch.

Biện pháp tránh thai nội tiết ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt như thế nào?

Các biện pháp tránh thai nội tiết có thể làm thay đổi chu kỳ kinh nguyệt tự nhiên theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào phương pháp.

Một số phương pháp ức chế rụng trứng, trong khi những phương pháp khác làm thay đổi chất nhầy cổ tử cung, nội mạc tử cung hoặc đồng thời tác động đến nhiều quá trình.

Tình trạng ra máu khi sử dụng một số biện pháp tránh thai nội tiết có thể là ra máu do ngừng hormone chứ không phải kỳ kinh tự nhiên xảy ra sau rụng trứng.

Rối loạn ra máu bất thường là tác dụng phụ rất phổ biến, đặc biệt trong những tháng đầu sử dụng.

Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt ở tuổi vị thành niên

Chu kỳ kinh nguyệt có thể không đều trong những năm đầu sau khi bắt đầu có kinh vì hệ thống hormone kiểm soát rụng trứng vẫn đang trưởng thành.

Theo thời gian, chu kỳ thường trở nên dễ dự đoán hơn, mặc dù vẫn có sự khác biệt đáng kể giữa mỗi người.

Ra máu rất nhiều, mất kinh kéo dài, đau nghiêm trọng hoặc những triệu chứng đáng lo ngại khác ở tuổi vị thành niên vẫn cần khám chuyên khoa.

Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt trong giai đoạn tiền mãn kinh

Tiền mãn kinh là giai đoạn chuyển tiếp dẫn đến mãn kinh.

Trong thời kỳ này, việc sản xuất hormone của buồng trứng trở nên biến động hơn và rụng trứng có thể xảy ra ít đều đặn hơn.

Do đó, chu kỳ kinh nguyệt có thể ngắn hơn, dài hơn hoặc không đều hơn. Lượng máu kinh cũng có thể thay đổi.

Vì ra máu tử cung bất thường có thể do nhiều nguyên nhân, những thay đổi này không hoàn toàn là do tiền mãn kinh nếu chưa được đánh giá y khoa phù hợp.

Cách theo dõi chu kỳ kinh nguyệt

Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt có thể giúp xác định kiểu chu kỳ thông thường của mỗi người và dễ nhận ra những thay đổi hơn.

Những thông tin hữu ích nên ghi lại bao gồm:

• Ngày đầu tiên của mỗi kỳ kinh.
• Số ngày ra máu.
• Lượng máu ước tính.
• Mức độ đau bụng kinh.
• Các triệu chứng tiền kinh nguyệt.
• Thay đổi chất nhầy cổ tử cung.
• Bất kỳ tình trạng ra máu nào giữa các kỳ kinh.

Có thể sử dụng lịch hoặc ứng dụng theo dõi kinh nguyệt, tuy nhiên các dự đoán từ ứng dụng chỉ là ước tính chứ không xác nhận chính xác thời điểm rụng trứng hoặc khả năng sinh sản.

Khi nào nên đi khám về chu kỳ kinh nguyệt?

Nên cân nhắc đánh giá y khoa nếu:

• Kinh nguyệt trở nên không đều kéo dài.
• Lượng máu kinh nhiều bất thường.
• Ra máu kéo dài hơn nhiều so với bình thường.
• Kinh nguyệt ngừng đột ngột mà không phải do mang thai.
• Ra máu giữa các kỳ kinh.
• Ra máu sau quan hệ tình dục.
• Đau bụng kinh nghiêm trọng hoặc ngày càng nặng hơn.
• Các triệu chứng liên quan đến kinh nguyệt ảnh hưởng đáng kể đến công việc, học tập hoặc sinh hoạt hằng ngày.

Hãy đến bệnh viện ngay lập tức nếu hiện tượng chảy máu ồ ạt đi kèm cảm giác choáng váng, xây xẩm, ngất xỉu, nhịp tim nhanh hoặc các dấu hiệu tụt huyết áp do mất máu cấp.

Nếu bạn đang sống hoặc du lịch tại Việt Nam và cần được thăm khám, hướng dẫn của chúng tôi về bị ốm ở Việt Nam: cần làm gì và đi đâu khám giải thích một số lựa chọn chăm sóc y tế hiện có.

Những điều cần nhớ về chu kỳ kinh nguyệt

Chu kỳ kinh nguyệt là một chuỗi thay đổi hormone được phối hợp giữa não, buồng trứng và tử cung. Chu kỳ chuẩn bị hệ sinh sản cho khả năng mang thai và bắt đầu lại nếu không có thai.

Chu kỳ thường được mô tả gồm 4 giai đoạn: kinh nguyệt, giai đoạn nang trứng, rụng trứng và giai đoạn hoàng thể.

Mặc dù 28 ngày thường được sử dụng làm ví dụ, độ dài và thời điểm của chu kỳ kinh nguyệt khác nhau giữa mỗi người và có thể thay đổi theo thời gian.

Hiểu được đặc điểm chu kỳ kinh nguyệt thông thường của bản thân có thể giúp nhận biết những thay đổi đáng kể. Tình trạng không đều kéo dài, ra máu rất nhiều, đau nghiêm trọng hoặc các triệu chứng bất thường khác nên được trao đổi với nhân viên y tế.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn

1. Office on Women's Health - Chu kỳ kinh nguyệt của bạn
2. Cleveland Clinic - Chu kỳ kinh nguyệt
3. NHS - Kinh nguyệt và khả năng sinh sản trong chu kỳ kinh nguyệt