Thuốc nhỏ mắt có thể giúp giảm khô mắt, kiểm soát dị ứng mắt, điều trị một số nhiễm trùng hoặc hạ nhãn áp. Tuy nhiên, mỗi loại có mục đích và hoạt chất khác nhau; những lọ thuốc trông giống nhau không có nghĩa là có thể dùng thay thế cho nhau. Cách lựa chọn an toàn nhất là dựa vào triệu chứng, nguyên nhân và hoạt chất, thay vì chỉ chọn sản phẩm được quảng cáo là giúp mắt trong hoặc bớt đỏ.
Vì thuốc được nhỏ trực tiếp lên bề mặt mắt, sử dụng sai hoặc để đầu lọ bị nhiễm bẩn có thể gây tổn hại nghiêm trọng. Kích ứng nhẹ đôi khi có thể cải thiện với biện pháp đơn giản, nhưng đau mắt, sợ ánh sáng, giảm thị lực hoặc đỏ mắt kéo dài cần được đánh giá thay vì liên tục đổi thuốc. Bài viết này giải thích các nhóm thuốc nhỏ mắt thường gặp, cách dùng an toàn và những dấu hiệu cho thấy bạn nên ngừng tự điều trị.
Các triệu chứng khác nhau cần được đánh giá đúng
Khô mắt có thể gây cảm giác cộm, nóng rát, nhìn mờ từng lúc và đôi khi chảy nước mắt nhiều hơn. Dị ứng thường gây ngứa ở cả hai mắt, trong khi nhiễm trùng có thể gây đỏ và tiết dịch. Tuy vậy, các biểu hiện này có thể chồng lấp, nên chỉ nhìn màu mắt hoặc dịch tiết không đủ để xác định nguyên nhân. Bệnh ở mi mắt, dị vật, tổn thương giác mạc hoặc viêm bên trong mắt cũng có thể gây khó chịu tương tự.
Mắt đỏ kèm đau ở người đeo kính áp tròng đặc biệt cần được chú ý vì có thể liên quan đến nhiễm trùng giác mạc. Mất thị lực đột ngột, sợ ánh sáng rõ hoặc đau dữ dội không nên được xử trí như viêm kết mạc thông thường. Khi đi khám, hãy mô tả rõ một hay hai mắt bị ảnh hưởng, triệu chứng bắt đầu khi nào và thị lực có thay đổi hay không.
Nước mắt nhân tạo và thuốc bôi trơn mắt
Nước mắt nhân tạo giúp bổ sung độ ẩm và thường được sử dụng cho khô mắt nhẹ. Gel và thuốc mỡ tra mắt lưu lại lâu hơn nhưng cũng dễ gây nhìn mờ tạm thời, vì vậy thuốc mỡ thường thuận tiện hơn khi dùng trước khi ngủ. Những sản phẩm này có thể giảm triệu chứng nhưng không nhất thiết xử lý nguyên nhân khiến màng phim nước mắt hoạt động kém.
Khô mắt có thể liên quan đến giảm tiết nước mắt, tăng bay hơi hoặc vấn đề ở mi mắt. Nghỉ khi sử dụng màn hình, chủ động chớp mắt và tránh luồng gió thổi trực tiếp có thể hỗ trợ cùng với chất bôi trơn phù hợp. Nếu phải nhỏ thuốc liên tục hoặc thị lực bị ảnh hưởng, nên đi khám. Một số trường hợp cần thuốc kê đơn thay vì chỉ tăng số lần dùng sản phẩm không kê đơn.
Nếu khó chịu chủ yếu xuất hiện sau nhiều giờ trước máy tính, bài test mỏi mắt giúp bạn tách thói quen màn hình khỏi những dấu hiệu cần khám mắt.
Chất bảo quản và thuốc nhỏ mắt không chất bảo quản
Chất bảo quản giúp hạn chế vi sinh vật phát triển trong nhiều loại lọ dùng nhiều lần, nhưng một số người có thể bị kích ứng khi sử dụng thường xuyên. Khi bề mặt mắt nhạy cảm hoặc cần nhỏ thuốc nhiều lần trong ngày, bác sĩ có thể khuyên dùng chế phẩm không chứa chất bảo quản.
“Không chất bảo quản” không có nghĩa là sản phẩm không thể bị nhiễm bẩn. Ống dùng một lần và lọ đa liều có cách sử dụng khác nhau, vì vậy cần tuân thủ đúng hướng dẫn trên bao bì. Ống dùng một lần thường phải bỏ sau khi sử dụng theo hướng dẫn, ngay cả khi vẫn còn dung dịch.
Thuốc nhỏ mắt trị dị ứng
Thuốc kháng histamin và thuốc ổn định dưỡng bào được sử dụng để kiểm soát phản ứng dị ứng ở mắt. Một số thuốc giúp giảm triệu chứng tương đối nhanh, trong khi những loại khác phát huy hiệu quả tốt hơn khi dùng đều trong thời gian tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng. Dược sĩ hoặc bác sĩ có thể hướng dẫn lịch dùng phù hợp với từng sản phẩm.
Chườm mát và tránh dụi mắt cũng có thể giúp giảm khó chịu. Tuy nhiên, nếu triệu chứng chỉ xuất hiện ở một mắt, đau nhiều hoặc thị lực giảm, cần xem xét nguyên nhân khác. Không nên tự chuyển sang thuốc corticoid chỉ vì thuốc dị ứng chưa có tác dụng ngay.
Không phải mắt đỏ nào cũng cần kháng sinh
Kháng sinh chỉ điều trị nhiễm khuẩn, không có tác dụng với viêm kết mạc do virus hoặc dị ứng. Một số trường hợp viêm kết mạc do vi khuẩn nhẹ có thể tự cải thiện, trong khi những trường hợp khác cần thuốc kê đơn. Nhiễm trùng giác mạc là tình trạng nghiêm trọng hơn và có thể cần khám khẩn cấp, điều trị tích cực và theo dõi sát.
Không nên dùng lại lọ thuốc còn thừa từ lần bệnh trước hoặc sử dụng đơn thuốc của người khác. Chẩn đoán, hạn dùng và tình trạng vô khuẩn của lọ thuốc có thể không còn phù hợp. Nếu đã được kê kháng sinh, hãy sử dụng đúng số lần và đủ thời gian theo hướng dẫn, đồng thời đi khám lại nếu triệu chứng nặng hơn.
Thuốc nhỏ mắt corticoid cần được giám sát
Thuốc nhỏ mắt corticoid như dexamethasone có thể hữu ích trong một số bệnh viêm và sau một số thủ thuật mắt. Tuy nhiên, chúng cũng có thể làm nặng thêm một số nhiễm trùng, làm chậm quá trình lành, tăng nhãn áp và khi dùng kéo dài có thể góp phần gây đục thủy tinh thể.
Không nên tự dùng corticoid cho mắt đỏ chưa rõ nguyên nhân chỉ vì trước đây thuốc từng giúp giảm đỏ. Mắt có thể trông đỡ hơn trong khi bệnh bên dưới lại tiến triển. Nếu bác sĩ chuyên khoa kê thuốc, hãy dùng đúng lịch và tái khám khi được yêu cầu để kiểm tra nhãn áp hoặc các vấn đề liên quan.
Thuốc điều trị glôcôm giúp bảo vệ thị lực lâu dài
Thuốc điều trị glôcôm được dùng để hạ áp lực trong mắt và hạn chế tổn thương thêm đối với dây thần kinh thị giác. Thuốc không thể phục hồi phần thị lực đã mất, và việc bạn không cảm thấy khác biệt sau khi nhỏ thuốc không có nghĩa là thuốc không có tác dụng.
Các nhóm thuốc glôcôm có lịch dùng và tác dụng phụ khác nhau. Ví dụ, timolol có thể không phù hợp với một số người mắc hen suyễn, bệnh hô hấp hoặc nhịp tim chậm. Vì vậy, cần thông báo cho bác sĩ về các bệnh nền và thuốc đang sử dụng, ngay cả khi thuốc điều trị được nhỏ trực tiếp vào mắt.
Kiểm tra lọ thuốc trước mỗi lần sử dụng
Trước khi nhỏ, hãy kiểm tra tên thuốc, nồng độ, mắt cần điều trị và thời điểm dùng liều tiếp theo. Hạn dùng in trên bao bì và thời gian được phép sử dụng sau khi mở nắp là hai giới hạn khác nhau. Có thể ghi ngày mở lọ lên nhãn để dễ theo dõi.
Không sử dụng sản phẩm nếu niêm phong bị hỏng, bao bì có dấu hiệu bất thường hoặc dung dịch thay đổi màu sắc, độ trong hay kết cấu ngoài dự kiến. Một số thuốc dạng hỗn dịch cần lắc trước khi dùng, trong khi những loại khác có yêu cầu riêng; hãy làm theo hướng dẫn cụ thể của sản phẩm.
Cách nhỏ mắt đúng
Rửa sạch và lau khô tay trước khi dùng thuốc. Ngồi hoặc nằm ở tư thế ổn định, ngửa đầu và nhẹ nhàng kéo mi dưới xuống để tạo một túi nhỏ. Giữ đầu lọ phía trên mắt nhưng không để chạm vào mắt, lông mi, mi mắt hoặc ngón tay, sau đó nhỏ đúng số giọt được chỉ định, thường chỉ một giọt.
Sau khi nhỏ, nhắm mắt nhẹ và có thể ấn nhẹ vào góc trong của mắt cạnh sống mũi trong khoảng một phút hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ. Cách này giúp hạn chế thuốc chảy xuống ống lệ. Không cần liên tục nhỏ thêm nếu giọt thuốc đã vào mắt đúng cách.
Khi phải dùng nhiều loại thuốc nhỏ hoặc thuốc mỡ
Nếu cần dùng nhiều loại thuốc nhỏ cho cùng một mắt, thường nên cách nhau ít nhất khoảng năm phút, trừ khi bác sĩ hướng dẫn lịch khác. Nếu nhỏ quá sát nhau, dung dịch thứ hai có thể làm trôi thuốc đã nhỏ trước đó.
Nếu vừa dùng thuốc nhỏ vừa dùng thuốc mỡ tra mắt, thông thường thuốc nhỏ được dùng trước rồi mới đến thuốc mỡ sau một khoảng thời gian thích hợp. Viết lịch dùng rõ ràng có thể giúp tránh nhầm giữa mắt phải, mắt trái, thuốc buổi sáng, buổi tối và những thuốc chỉ dùng trong thời gian ngắn.
Lưu ý khi đeo kính áp tròng
Không phải loại thuốc nhỏ mắt nào cũng có thể sử dụng khi đang đeo kính áp tròng. Một số chất bảo quản có thể tương tác với kính mềm, trong khi nhiều thuốc yêu cầu tháo kính trước khi nhỏ. Hãy tuân thủ thời gian chờ cụ thể của từng sản phẩm trước khi đeo lại.
Không nhỏ trực tiếp dung dịch khử khuẩn kính áp tròng chứa hydrogen peroxide vào mắt. Nếu mắt đỏ, đau, sợ ánh sáng, tiết dịch hoặc nhìn mờ trong khi đang dùng kính áp tròng, hãy tháo kính và đi khám sớm vì có thể liên quan đến nhiễm trùng giác mạc.
Bảo quản thuốc và tránh nhiễm bẩn
Bảo quản thuốc theo đúng yêu cầu về nhiệt độ và ánh sáng của từng sản phẩm. Một số loại cần được giữ lạnh ở những thời điểm nhất định, trong khi những loại khác không cần. Không để thuốc lâu trong xe nóng, không pha loãng bằng nước và không chuyển dung dịch sang chai khác.
Không dùng chung thuốc nhỏ mắt với người khác. Nếu đầu lọ chạm vào mắt, tay hoặc một bề mặt khác, thuốc có thể bị nhiễm bẩn. Nếu không chắc có nên tiếp tục sử dụng hay không, hãy hỏi dược sĩ thay vì chỉ lau đầu lọ rồi dùng tiếp.
Tác dụng phụ và những người cần thận trọng hơn
Một số thuốc có thể gây xót nhẹ hoặc nhìn mờ trong thời gian ngắn sau khi nhỏ. Tuy nhiên, nóng rát kéo dài, sưng mi, phát ban hoặc đỏ tăng có thể là dấu hiệu kích ứng hoặc dị ứng. Một số hoạt chất nhỏ mắt cũng có thể ảnh hưởng đến toàn thân.
Trẻ em, người mang thai, người đang cho con bú và người có bệnh nền đáng kể nên kiểm tra từng hoạt chất cụ thể thay vì cho rằng mọi loại thuốc nhỏ mắt đều vô hại. Sau phẫu thuật mắt, hãy tuân thủ chính xác lịch thuốc của bác sĩ phẫu thuật và báo sớm nếu xuất hiện đau bất thường hoặc giảm thị lực.
Khi nào cần ngừng tự điều trị?
Hãy tìm chăm sóc cấp cứu nếu bị mất thị lực đột ngột, đau mắt dữ dội, sợ ánh sáng rõ, chấn thương mắt đáng kể hoặc mắt đỏ đau kèm đau đầu và buồn nôn. Đau hoặc giảm thị lực ở người đeo kính áp tròng cũng cần được đánh giá sớm.
Nếu hóa chất bắn vào mắt, hãy bắt đầu rửa ngay bằng nhiều nước sạch trong ít nhất khoảng 20 phút đồng thời tìm hỗ trợ y tế khẩn cấp. Không chờ tìm một loại thuốc nhỏ mắt cụ thể và không cố trung hòa hóa chất bằng chất khác.
Với những triệu chứng nhẹ hơn nhưng kéo dài hoặc tái diễn, nên sắp xếp khám mắt thay vì liên tục đổi sản phẩm. Mục tiêu không chỉ là làm mắt bớt đỏ tạm thời, mà là xác định đúng nguyên nhân, lựa chọn điều trị phù hợp và biết khi nào cần được đánh giá chuyên khoa.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể dùng bài này để tự chẩn đoán hoặc tự điều trị không?
Không. Bài cung cấp thông tin chung và điểm chuẩn bị thực tế. Bác sĩ hoặc dược sĩ cần đánh giá triệu chứng, chẩn đoán, thuốc và quyết định điều trị của từng người.
Tôi nên xác nhận thông tin nào trước khi hành động?
Hãy xác nhận các chi tiết có thể thay đổi như lịch hẹn, phí, tồn kho thuốc, khả năng cung cấp dịch vụ và hướng dẫn địa phương từ nguồn chính thức hiện tại.
Nên mang gì khi đi khám?
Mang giấy tờ khi được yêu cầu, danh sách thuốc và dị ứng, hồ sơ cũ liên quan và mốc thời gian ngắn của triệu chứng. Với khám chuyên khoa, nên mang chẩn đoán hình ảnh hoặc xét nghiệm trước đó nếu có.
Khi nào cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp?
Hãy tìm chăm sóc khẩn cấp khi triệu chứng nặng hoặc xấu nhanh, khó thở, ngất, chảy máu nhiều, xuất hiện triệu chứng thần kinh mới hoặc tình huống có vẻ nguy hiểm tức thời.
Nguồn
