Bao cao su là biện pháp vừa giúp tránh thai vừa làm giảm nguy cơ lây nhiều bệnh qua đường tình dục. Sản phẩm dễ mua và không cần dùng thuốc hằng ngày, nhưng hiệu quả phụ thuộc rất nhiều vào cách sử dụng: đeo từ đầu cuộc quan hệ, chọn đúng kích cỡ, dùng chất bôi trơn phù hợp và thay bao mới cho mỗi lần quan hệ.
Những sai sót tưởng nhỏ như mở gói bằng răng, đeo ngược rồi lật lại, dùng hai bao cùng lúc hoặc chỉ đeo trước khi xuất tinh đều có thể làm giảm mức bảo vệ. Vì vậy, biết cách dùng đúng quan trọng hơn việc chọn một nhãn hiệu đắt tiền.
Bao cao su bảo vệ như thế nào?
Bao cao su tạo một lớp ngăn giữa các bề mặt niêm mạc và hạn chế tiếp xúc với tinh dịch, dịch âm đạo hoặc máu. Khi được sử dụng đúng trong mọi lần quan hệ, bao cao su ngoài có hiệu quả tránh thai cao. Trong sử dụng thực tế, hiệu quả thấp hơn do quên dùng, đeo muộn, rách, tuột hoặc dùng không đúng kỹ thuật.
Các tỷ lệ hiệu quả thường được tính trong một năm sử dụng, không phải nguy cơ của một lần quan hệ. Không nên lấy một con số theo năm để tự kết luận rằng sự cố vừa xảy ra “chắc chắn không sao”. Nguy cơ mang thai còn phụ thuộc thời điểm trong chu kỳ, có xuất tinh hay không và có dùng biện pháp tránh thai khác hay không.
Bao cao su giúp giảm rõ rệt nguy cơ HIV, lậu, chlamydia và nhiều nhiễm trùng lây qua dịch sinh dục. Tuy nhiên, sản phẩm không che phủ toàn bộ vùng da sinh dục. Herpes, HPV hoặc tổn thương giang mai nằm ngoài vùng được che vẫn có thể lây qua tiếp xúc da. Không có triệu chứng cũng không đồng nghĩa không mắc STI.
Bao cao su ngoài và bao cao su trong
Bao cao su ngoài được đeo lên dương vật đang cương. Đây là loại phổ biến nhất, thường làm từ latex hoặc vật liệu tổng hợp. Bao cao su trong là một túi mềm được đặt vào âm đạo theo hướng dẫn, với một vòng nằm bên ngoài cơ thể.
Hai loại này có kỹ thuật khác nhau và không được dùng cùng lúc. Cũng không nên đeo hai bao cao su ngoài chồng lên nhau. Ma sát giữa hai lớp không làm tăng bảo vệ mà có thể khiến bao rách hoặc tuột.
Bao cao su ngoài phải được thay mới nếu chuyển từ quan hệ hậu môn sang âm đạo, nếu thay đổi bạn tình hoặc sau mỗi lần xuất tinh và tiếp tục quan hệ. Không tái sử dụng bất kỳ loại bao cao su nào.
Chọn chất liệu và kích cỡ
Latex là chất liệu thông dụng, có bằng chứng tốt trong tránh thai và phòng nhiều STI. Người dị ứng latex có thể cân nhắc bao làm từ polyurethane hoặc polyisoprene. Hãy đọc thông tin trên hộp vì khả năng tương thích với chất bôi trơn có thể khác nhau giữa các vật liệu.
Một số sản phẩm làm từ màng tự nhiên có thể hỗ trợ tránh thai nhưng không phải lựa chọn đáng tin cậy để phòng HIV và STI. Nếu mục tiêu gồm phòng lây nhiễm, cần kiểm tra rõ công dụng được nhà sản xuất công bố.
Kích cỡ phù hợp phải ôm chắc nhưng không gây đau. Bao quá chật dễ rách và khó cuộn; bao quá rộng dễ tuột. “Mỏng”, “có gai”, “kéo dài” hay có mùi chủ yếu là đặc tính trải nghiệm, không thay thế việc kiểm tra tiêu chuẩn, hạn dùng và bao bì còn nguyên vẹn.
Cách dùng bao cao su ngoài đúng cách
Trước khi dùng, kiểm tra hạn sử dụng và xem gói có rách, phồng bất thường hoặc bị ép hỏng không. Đẩy bao sang một bên rồi xé gói bằng tay tại mép. Không dùng răng, kéo hoặc vật sắc vì có thể tạo một vết thủng khó nhìn thấy.
Thực hiện theo các bước sau:
- Đeo bao trước mọi tiếp xúc sinh dục, khi dương vật đã cương.
- Xác định đúng chiều cuộn; vòng cuộn phải nằm ở phía ngoài.
- Bóp nhẹ đầu chứa để đẩy không khí ra và chừa chỗ cho tinh dịch.
- Cuộn bao xuống hết gốc dương vật, không kéo căng bằng móng tay.
- Nếu cần, thêm chất bôi trơn tương thích ở mặt ngoài.
- Sau xuất tinh, giữ vòng bao ở gốc khi rút ra lúc dương vật còn cương.
- Buộc hoặc gói kín, bỏ vào thùng rác; không xả xuống bồn cầu.
Nếu đã đặt bao ngược và đầu bao chạm vào dương vật, không lật lại để dùng tiếp. Hãy bỏ và lấy bao mới, vì dịch trước xuất tinh có thể đã tiếp xúc với bề mặt đó.
Chất bôi trơn nào phù hợp?
Chất bôi trơn giúp giảm ma sát, khó chịu và nguy cơ rách bao. Với bao latex, nên chọn sản phẩm gốc nước hoặc gốc silicone. Dầu ăn, dầu dừa, vaseline, dầu massage, kem dưỡng và nhiều loại mỹ phẩm có dầu có thể làm latex yếu đi.
Quan hệ hậu môn thường cần nhiều chất bôi trơn hơn vì trực tràng không tự tiết dịch như âm đạo. Nếu cảm thấy đau, khô hoặc ma sát tăng, nên dừng lại và bổ sung chất bôi trơn thay vì tiếp tục. Đau không phải dấu hiệu cho thấy bao đang “chắc hơn”.
Với bao không latex, đọc hướng dẫn riêng của sản phẩm. Không suy đoán rằng mọi vật liệu đều dùng được với mọi loại dầu hoặc gel.
Những lỗi thường gặp
Đeo bao ngay trước xuất tinh là quá muộn, vì tiếp xúc và dịch sinh dục đã xuất hiện trước đó. Dùng lại bao, dùng hai bao cùng lúc, chọn sai kích thước và bảo quản lâu trong ví hoặc cốp xe nóng cũng làm tăng nguy cơ sự cố.
Không nên dùng bao đã hết hạn, giòn, dính, đổi màu hoặc có gói bị rách. Nhiệt, ánh nắng và ma sát kéo dài có thể làm vật liệu xuống cấp. Bảo quản ở nơi khô, mát và lấy một gói mới trước khi quan hệ.
Thuốc diệt tinh trùng không bắt buộc để bao cao su có tác dụng. Sản phẩm chứa nonoxynol-9 dùng thường xuyên có thể gây kích ứng niêm mạc ở một số người và không thay thế biện pháp phòng STI.
Làm gì khi bao bị rách hoặc tuột?
Hãy dừng lại ngay khi nhận thấy sự cố. Nếu bao tuột và còn trong âm đạo hoặc trực tràng, có thể nhẹ nhàng lấy ra bằng ngón tay sạch. Không dùng dụng cụ sắc. Nếu không lấy được, đau nhiều hoặc chảy máu, cần đến cơ sở y tế.
Nếu có nguy cơ mang thai, cân nhắc tránh thai khẩn cấp càng sớm càng tốt. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc thời gian từ khi quan hệ, bệnh nền, thuốc đang dùng và khả năng tiếp cận. Đọc thêm hướng dẫn về thuốc tránh thai khẩn cấp.
Nếu có khả năng phơi nhiễm HIV, dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) cần được đánh giá khẩn cấp và phải bắt đầu trong khung thời gian giới hạn. Không chờ có triệu chứng. Với các STI khác, nhân viên y tế sẽ tư vấn thời điểm xét nghiệm vì xét nghiệm quá sớm có thể chưa phát hiện được nhiễm trùng.
Không thụt rửa âm đạo hoặc trực tràng để “rửa sạch” sau sự cố; cách này không ngăn mang thai hay STI và có thể gây kích ứng. Nếu cần trợ giúp nhanh, tham khảo các số điện thoại cấp cứu và hỗ trợ y tế.
Khi nào nên xét nghiệm STI?
Nên cân nhắc xét nghiệm khi có bạn tình mới, nhiều bạn tình, quan hệ không dùng bao, bao rách hoặc khi bạn tình được chẩn đoán STI. Đi khám sớm nếu có tiết dịch bất thường, đau khi tiểu, loét, mụn nước, phát ban, đau vùng chậu hoặc đau tinh hoàn.
Nhiều STI không gây triệu chứng. Việc xét nghiệm không phải là dấu hiệu thiếu tin tưởng; đây là cách biết tình trạng hiện tại và điều trị sớm nếu cần. Người có nguy cơ phù hợp cũng nên hỏi về tiêm vaccine HPV, viêm gan B và các biện pháp dự phòng HIV.
Thông tin về bệnh lậu và giang mai có thể giúp nhận biết dấu hiệu, nhưng không thay thế xét nghiệm. Không tự mua kháng sinh vì dùng sai thuốc có thể che triệu chứng và góp phần làm tăng kháng thuốc.
Nói chuyện với bạn tình về bao cao su
Nên trao đổi trước khi quan hệ, khi cả hai còn bình tĩnh. Có thể nói trực tiếp: “Mình muốn dùng bao cao su từ đầu đến cuối” hoặc “Mình muốn cả hai xét nghiệm trước khi ngừng dùng bao”. Chuẩn bị sẵn bao và chất bôi trơn giúp quyết định an toàn dễ thực hiện hơn.
Sự đồng thuận phải được duy trì trong suốt cuộc quan hệ. Tự ý tháo bao, cố tình làm hỏng bao hoặc ép người khác quan hệ không bảo vệ là vi phạm sự đồng thuận. Bất kỳ ai cũng có quyền dừng lại nếu thỏa thuận về biện pháp bảo vệ không được tôn trọng.
Cách dùng hiệu quả trong thực tế
Chọn loại vừa vặn, kiểm tra hạn dùng, đeo trước mọi tiếp xúc và dùng chất bôi trơn đúng loại. Mang theo bao dự phòng để có thể thay ngay nếu đeo ngược, rơi xuống sàn hoặc gói bị hỏng. Sau quan hệ, kiểm tra nhanh xem bao còn nguyên và xử lý sớm nếu có sự cố.
Bao cao su không loại bỏ hoàn toàn mọi rủi ro, nhưng khi dùng đúng và nhất quán, đây là một trong những công cụ thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe tình dục. Kết hợp bao cao su với xét nghiệm phù hợp, tiêm chủng và trao đổi rõ ràng với bạn tình sẽ tạo mức bảo vệ toàn diện hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bao cao su có bảo vệ hoàn toàn khỏi bệnh lây truyền qua đường tình dục không?
Bao cao su giảm đáng kể nguy cơ khi được dùng đúng từ đầu đến cuối mỗi lần quan hệ, nhưng không loại bỏ hoàn toàn các bệnh lây qua vùng da không được che phủ như herpes hoặc HPV.
Có nên dùng hai bao cao su cùng lúc không?
Không. Dùng hai bao ngoài hoặc kết hợp bao ngoài với bao trong có thể làm tăng ma sát và nguy cơ rách. Chỉ dùng một loại mỗi lần.
Chất bôi trơn nào dùng được với bao cao su latex?
Nên chọn chất bôi trơn gốc nước hoặc silicone. Dầu massage, vaseline và nhiều sản phẩm gốc dầu có thể làm latex yếu đi và dễ rách.
Cần làm gì nếu bao cao su bị rách hoặc tuột?
Dừng lại, thay bao mới và cân nhắc tránh thai khẩn cấp nếu có nguy cơ mang thai. Nếu có nguy cơ HIV hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục, liên hệ cơ sở y tế sớm để được tư vấn xét nghiệm và dự phòng phù hợp.
